فَلَا إِدْغَالَ « 1 » وَلَا مُدَالَسَةَ « 2 » وَلَا خِدَاعَ فِيهِ ) . قابل توجّه اينكه تعبير به « بَيْنَ الْعِبَادِ بِرَحْمَتِهِ » كه همهء بندگان ، اعم از مؤمن و كافر و دوست و دشمنِ مسلمانان را شامل مىشود به خوبى نشان مىدهد كه اين دستور از دستورات مربوط به حقوق مؤمنان و برادران مسلمان نيست ، بلكه جزء حقوق بشر است كه صرف نظر از مذهب و عقيده بايد اجرا شود و در سايهء آن مردم جهان با تمام اختلافاتى كه در آن دارند بتوانند در كنار هم در آرامش زندگى كنند . سپس امام عليه السلام از سومين دستور در زمينهء عهد و پيمان با مخالفان سخن مىگويد و مىفرمايد : « ( اضافه بر اين ) هرگز پيمانى را كه در آن تعبيراتى است كه جاى اشكال ( و سوء استفادهء دشمن ) در آن وجود دارد منعقد مكن » ؛ ( وَلَا تَعْقِدْ عَقْداً تُجَوِّزُ فِيهِ الْعِلَلَ « 3 » ) . اين نكته مخصوصاً در پيمان‌هايى كه در ميان اقوام و ملت‌ها و دولت‌ها بسته مىشود ، بسيار مهم است كه تمام بندهاى پيمان بايد شفاف و روشن باشد و تعبيرات دوپهلو كه امكان سوء استفاده در آن راه يابد وجود نداشته باشد ، زيرا بسيار مىشود كه دشمن با زيركى خود جمله‌اى مبهم را در عهدنامه مىگنجاند و سپس براى طفره رفتن از وفاى به عهد از آن بهره مىگيرد . در دنياى امروز اين مسأله به دقت دنبال مىشود ؛ مواد عهدنامه‌ها را چندين

--> ( 1 ) . « ادْغال » از ريشهء « دَغْل » بر وزن « عقل » به معناى داخل شدن در يك مكان به صورت مخفيانه است و از آنجا كه فاسدان و مفسدان معمولًا به اين صورت وارد مىشوند ، مفهوم فساد نيز غالباً در آن وجود دارد . و « دَغَل » بر وزن « قَمَر » به معناى فساد و گاه به معناى شخص مفسد مىآيد و در عبارت بالا نيز معناى فساد مندرج است ( 2 ) . « مُدالَسَة » به معناى خدعه و خيانت كردن است و ريشهء اصلى آن « دَلَس » بر وزن « قفس » به معناى ظلمت است و سپس به معناى خيانت به كار رفته است ( 3 ) . « عِلَل » جمع « علة » به معناى بيمارى و فساد است و در عبارت بالا به معناى ابهاماتى است كه سرچشمهء توجيهات فاسد و مفسد مىشود